Historia Muchoboru

Historia Muchoboru

Historia Muchoboru Wielkiego.

 

1155 - 1291 – Muchobor,  1310  - „in magno Muchebur”,  1316 – Muchbor Majus, 1317 – Muchebur, 1319 – Gross Muchebur, 1320, 1326  - Muchbor,  1353 – Muchobor, 1360 – Muchbor, 1677 – Grosmuchbor,  1690, 1706 – Grosmochber,  1723 – Großmochbar,

XIX wiek – Großmochbern – 1937 r. – Lohbrűck.

 

Najstarsze informacje archiwalne  na temat  Muchoboru  Wielkiego pochodzą z 1155 roku – nazwa Muchobor pojawia się w dokumencie papieża Hadriana  IV dotyczącym nadania ziemi obok tej miejscowości.

       Z 1261 r. pochodzi najstarsza informacja na temat  komory celnej, która miała się znajdować w tej miejscowości; w dokumencie znajdują się też informacje dotyczące wykupienia przez Wrocław od księcia zwolnienia od opłat celnych dla swych mieszkańców.  

   W 1291 r. wrocławianin Mileyus sprzedał swoją posiadłość we wsi Muchobor, wielkości 40 łanów,   innym mieszczanom – Arnoldowi i Tilo de Banch, w tym też roku wieś założono  na prawie niemieckim .

        W 1313 r. pojawia się kolejna informacja związana z Muchoborem - książę Henryk VI zwolnił wówczas od wszelkich powinności 4 łany należące do mieszczanina wrocławskiego Arnolda .  W tym czasie wieś staje się własnością komandorii Joannitów we Wrocławiu.

       Księga Ziemska z 1353 r. przybliża dane dotyczące majątków ziemskich - podaje, że do Muchoboru należało 26 łanów, z których 1 miał pleban, 4 - sołtys.

       Następna informacja dotyczy zupełnie innej dziedziny. Z dokumentów dowiadujemy się, że w 1375 r. Katarzyna, żona sołtysa Muchoboru, ufundowała ołtarz w kaplicy Św. Trójcy, w  szpitalu przy kościele Bożego Ciała we Wrocławiu. W tym czasie wieś była własnością wrocławskiej Komendy Joannitów.

Jako filię parafii św. Mikołaja we Wrocławiu wykazano w 1666 r. kościół na Muchoborze Wielkim. Najświętszego Sakramentu nie przechowywano w tym kościele. Katolików liczono zaledwie 8 osób. Chrztu udzielano po niemiecku i nie odkładano go do dwóch dni po urodzeniu się dziecka[1].

       Następne dane dotyczą znacznie późniejszych czasów. W 1795 r. osada liczyła 275 mieszkańców i 47 „dymów”, we wsi była karczma, 1 gospodarstwo chłopskie wolne od pańszczyzny i 10 poddanych chłopów zagrodników, a także rymarz i kowal. Po sekularyzacji własności kościelnych w 1810 r. wieś przeszła na własność państwa pruskiego.

        W 1843 r. Muchobór posiadał już stację kolejową (otwartą 29 października) na trasie Wrocław – Jaworzyna Śląska.

W tym roku było we wsi 45 domów, czynna komora celna, 2 szkoły - protestancka i katolicka, wiatrak, browar, gorzelnia, dom dla ubogich (powstały w 1829 r.) i cegielnia.

Miejscowość liczyła 445 mieszkańców (w tym 137 katolików).

   W Muchoborze działało też 12 rzemieślników, a hodowla obejmowała 850 owiec i 187 sztuk bydła.

      W ciągu półwiecza prawie trzykrotnie wzrosła tam liczba ludności. W 1894 r. wieś liczyła już 1313 mieszkańców. Następny okres charakteryzował się jeszcze szybszym przyrostem - w 1912 r. Muchobór posiadał 2272 mieszkańców.

       27 lutego 1937 r. została zmieniona nazwa miejscowości na Lohbrűck.[2] 

 

Uzupełnieniem historii Muchoboru Wielkiego i kościoła niech będą następujące artykuły:

 

Na północy granica osiedla prowadzi ul. Graniczna, wzdłuż łąk po wschodniej stronie ul. Płaskiej, Ślęza ku południowemu wschodowi na południu torami kolejowymi linii jaworzyńskiej, obchodzi te tory od południa koło stacji Muchobór Wielki, skręca ku północy w rejon           ul. Kunickiego, a stąd z powrotem ku południowi do granicy miasta, po czym obchodzi osiedle od zachodu linia graniczącą granicę Wrocławia.

   Najstarszy,  łaciński zapis o Muchoborze Wielkim pochodzi z r. 1155. Dokument wspomina o jakiejś wsi, prawdopodobnie o zaginionej osadzie Uścimowo, której położenie omawia stwierdzeniem , iż leży ona pomiędzy Muchoborem [Wielkim - Z.A.] a rzeką Ślęzą. Muchobór Wielki był już wtedy własnością biskupstwa wrocławskiego, co z kolei potwierdza bulla papieska z r.1245. O Muchoborze Wielkim ( in magno Muchobor) mówi się po raz pierwszy dopiero w r.1315.

            Z 2 czerwca 1266 r. pochodzi pierwszy przekaz o komorze celnej w Muchoborze. Znajdowała się ona prawdopodobnie nad samą Ślęzą gdzie najłatwiej było kontrolować podróżnych oraz pobierać opłaty od przewożonego towaru. Ze wspomnianego przekazu dowiadujemy się, że miasto Wrocław wykupiło wówczas od księcia zwolnienie dla swych mieszkańców od opłat celnych m.in. w Muchoborze. Nie wiadomo, kiedy wspomniana komora powstała, ani jakie były jej późniejsze losy.

Cytowana już w tej pracy tylekroć łacińska Księga Ziemska z r. 1353 podaje, że w tym czasie należało do Muchoboru  Wielkiego 26 łanów, z których pleban miał jeden łan, sołtys 4 łany, a pozostałe były oczynszowane. W r. 1313 książe Henryk VI zwolnił 4 łany, będące własnością Arnolda, wrocławskiego mieszczanina, od wszelkich służb. Zapis stwierdza, iż książe pozwala na osadzenie na tych łanach chłopów, którzy mieli być wolni od ciężarów i mogli mieć pastwisko do wypasu owiec. W r. 1347 wzmiankowany jest po raz pierwszy kościół Św. Michała Archanioła, który istnieje do dziś [ rozbudowany w latach 1913 – 1915]. Jest to budowla gotycka. Po wojnie, ze względu na bezpieczeństwo komunikacji lotniczej, obniżono wieżę kościoła[3].

 

8.XII.1474 r. pod wrocławska wieś Muchobór gościła trzech monarchów- polskiego Kazimierza Jagielończyka, jego syna króla Czech Władysława Jagielończyka oraz węgierskiego Macieja Korwina. Spotkanie miało na celu podpisanie zawieszenia broni, przyznając Śląsk Korwinowi. Traktat ten poprzedziła nieudana wyprawa wojsk polskich i czeskich na Wrocław, którego oblężenie zaczęło się 24 marca 1474 r. Dowodzący zaciężnymi wojskami Maciej Korwin zdołał obronić miasto.

            W r. 1795 osada miała 275 mieszkańców i 47 dymów. We wsi była karczma, jedno gospodarstwo chłopskie wolne od pańszczyzny, ponadto dziesięciu poddanych chłopów, siedemnastu zagrodników, rymarz i kowal.

Po sekularyzacji dóbr kościelnych w r. 1810  wieś przeszła na własność Państwa Pruskiego. Znamienne jest, iż wrocławski historyk J.G. Knie w wydanej w r. 1845 pracy „ Alphabetisch  statistisch – topographische Uebersicht aller Doerfer, Flecken, Staedte und anderen Orte der Kgl. Preuss. Provinz Schlesien”, wymienia obok zgermanizowanej nazwy Mochbern także polską Muchobór.

W tym czasie Muchobór Wielki miał już połączenie kolejowe: otwarcie linii Wrocław Świebodzki – Jaworzyna Śl. Przez Muchobór Wielki o długości 58 km nastąpiło 29.X.1843 r. było to piąte chronologicznie biorąc połączenie kolejowe uruchomione na Śląsku. W tym czasie we wsi znajdowało się 45 domów, czynna od średniowiecza komora celna, dwie szkoły [katolicka i protestancka], wiatrak, browar, gorzelnia, dom dla ubogich wybudowany w r.1829, cegielnia. Miejscowość liczyła 445 mieszkańców, w tym 137 katolików i jeden Żyd. Usługi wykonywało 12 rzemieślników, a na miejscu działał też jeden przekupień. We wsi hodowano 850 owiec i 187 sztuk bydła. W r. 1894 wieś liczy już 1313 mieszkańców, a w 1912 r. – 2273[4].

 

Zdając sobie sprawę z polskiego pochodzenia zniekształconej nazwy Muchoboru Wielkiego [Gross Mochbern], 27 lutego 1937 r. hitlerowcy zmienili ja na Lohbrück. Jeżeli idzie natomiast o Muchobór Mały, który w tym czasie już należał do Wrocławia, to ograniczono się tylko do usunięcia z nazwy przypadku „Mały” [Klein]. W tym czasie odbywała się na całym Śląsku zakrojona na szeroką skalę akcja rugowania polskich nazw miejscowych. Mający nastąpić już za osiem lat powrót Śląska do Macierzy sprawił, iż zmiany, których celem było usunięcie śladów polskości, nie przetrwały długo.

Wojska radzieckie zdobyły Muchobór Wielki już 23 lutego 1945 r., dzięki czemu wieś nie doznała wielkich zniszczeń.

Pierwszymi jej sołtysami po wyzwoleniu byli Józef Ficuń ( przez trzy tygodnie) i  Józef Felsztyński. Ostatnim, przed włączeniem wsi do Wrocławia – co nastąpiło 1.I.1951 r. – Kazimierz Jaworski. Obecnie jest to osiedle robotniczo – rolnicze, którego zabudowa, przeważnie 1 – rodzinna, pochodzi głównie z przełomu XIX i XX w.

            Dużo domów wzniesiono tu też w ostatnich latach. Osiedle liczy teraz 251 budynków mieszkalnych, a liczba gospodarstw rolnych wynosi 209. Mieszkańcy mają 144 sztuki bydła, 102 świnie, 47 koni i 12 owiec. Na miejscu działa PGR. Muchoborskie gleby są bardzo dobre [klasy II i IIIa].W południowej części Muchoboru Wielkiego znajdują się zakłady przemysłowe – tartak, wytwórnia mebli, zakład przemysłu drzewnego przy ul. Avicenny i inne. Obecnie osiedle ma 2599 mieszkańców [w tym 1255 kobiet],  ale z czasem liczba ich zwiększy się do 9 tyś.

           Na nowe budownictwo rezerwuje się tereny w południowej części Muchoboru Wielkiego, w pobliżu torów kolejowych. Osiedle ma komunikację autobusową ze śródmieściem oraz na miejscu stacje kolejową [lina jeleniogórska]. Przy ul. Belojanisa 25 [obecna ul. Samborska] czynna jest filia dzielnicowego domu kultury. W r. 1969 odbyło się otwarcie nowej szkoły przy ul. Liebknechta [obecna ulica Stanisławowska][5].

 

NAJWAŻNIEJSZE DATY Z HISTORII MUCHOBORU WIELKIEGO I JEGO ZABYTKOWEGO KOŚCIOŁA POD WEZWANIEM ŚW. MICHAŁA ARCHANIOŁA

 

  • 1155  r. –   pierwszy zapis o Muchoborze.

  • 1347 r. – pierwszy zapis dotyczący kościoła w Muchoborze Wielkim.

  • około 1400 r. - budowa obecnie istniejącego kościoła gotyckiego.

  • około 1500 r. – wykonanie gotyckiego malowideł ściennych; wyposażenie kościoła  w artystyczne dzieła sakralne.      

  • 1570 r.. – budowa zakrystii.

  • 1579 r. – wymiana dachu.

  • 1605 r. – ozdobienie sklepienia freskami, wykonanie pod oknem fryzu w formie skręconej wici akantu.

  • 1658 r. ufundowanie barokowego ołtarzu.

  • 1680 r. – ozdobienie ambony figurami ewangelistów.

  • 1720 –1730 – zakup obrazów olejnych przedstawiających św. Karola Borameusza, św. Jan Nepomucena.

      1723 r. – wyposażenie kościoła w barokową chrzcielnicę.

  • 1840 r. – remont wieży.

  • 1847 r. – ufundowanie obrazu św. Michała Archanioła.

  • 1912 –1916 r. – budowa neogotyckiego kościoła, tworzącego z gotyckim całość.

  • 1922 r. -  wyposażenie nowego kościoła w ołtarz gotycki.

  • 1945 – 1946 – odbudowa zniszczonego w ostatnich dniach wojny stropu i dachu.

  • Lata 1950 – obniżenie na żądanie ówczesnych władz wieży, rzekomo ze względu na lotnisko w Strachowicach                

  • 1955 r – remont wnętrza  kościoła.

  • 1960 r.– remont dachu, uregulowanie i obniżenie terenu przykościelnego.

  • 1965 r. – renowacja i konserwacja gotyckich malowideł.

  • 2000 r. - naprawa dachu, remont elewacji wieży.

  • 2002 r. – tynki renowacyjne w najstarszej części kościoła.

  • 2003 r. – wykonanie kanalizacji deszczowej kościoła.

  • 2004 r. – renowacja malowidła gotyckiego [Maryja w otoczeniu

Świętych Niewiast].

·         2005 r.  – renowacja malowidła [Św. Wacław i Św. Stanisław,

bp i m], remont kapitalny dachu na prezbiterium starej części

             kościoła.

·         2005 – 2006r. – wykonanie chodnika z kostki granitowej wokół

             kościoła.

·         2006 – 2007 r. – remont kapitalny dachu na nowszej części

             kościoła.



[1] Bp. Wincenty Urban, Z dziejów duszpasterstwa w Archidiakonacie Wrocławskim w czasach nowożytnych, ATK Warszawa 1971, s.153.
[2] Zdzisław Żak, Studium historyczno – konserwatorskie kościoła p.w. Św. Michała Archanioła przy ul. Stanisławowskiej 87 we Wrocławiu – Muchoborze Wielkim, Wrocław 2003,s. 5 -7. Maszynopis znajduje się w archiwum parafii kościoła Św. Michała Archanioła na Muchoborze Wielki.
 
[3] Zygmunt Antkowiak, Stare i nowe osiedla Wrocławia – Muchobór Wielki. Wieczór Wrocławia, 14.VII.1972 r., Nr  164(1615), s.3.
[4] Zygmunt Antkowiak. Stare i nowe osiedla Wrocławia.- Muchobór Wielki – cz.2. Wieczór Wrocławia 18.VII.1972 r., s.2.
  
[5]Zygmunt Antkowiak, Stare i nowe osiedla Wrocławia- Muchobór Wielki – cz.3. Wieczór Wrocławia, 20.VII.1972 r., s.2.